کنترل سیل و رسوب در مناطق ییلاقی آق ولر تالش 1404
تاریخ پایان : 1404/06/31
تاریخ شروع : 1403/08/11
جنوب X: -- Y:
شمال X: -- Y:
غرب X: -- Y:
شرق X: -- Y:
استان : گيلان، شهرستان : طوالش، شهر : مركزئ، بخش : كوهستاني تالش، روستا : آق اولر
اطلاعات و پارامترهای فنی مندرج در این طرح، با استناد به دادههای استخراج شده از کتابچه مطالعاتی مقدماتی و تفصیلی منطقه، تدوین شده است. این اطلاعات شامل تحلیلهای هیدرولوژیکی، بررسی ویژگیهای مورفولوژیکی حوضه آبریز و ارزیابی پتانسیلهای سیلخیزی و رسوبگذاری در منطقه آقولر میباشد. هدف از این طرح، ارائه راهکارهای مهندسی جهت کنترل جریانهای سیلابی و مدیریت رسوب در راستای صیانت از زیرساختها و محیط زیست منطقه تالش است.
مالکیت معنوی این پروژه
در اختیار اداره کل منابع طبیعی وآبخیزداری استان گیلان -اداره کنترل سیلاب می باشد
در
اجرای این طرح هیچ سازمان یا نهاد دیگری مشارکت نداشته است.
-
اجرای این طرح می تواند موجب حفاظت و پیشگیری از
تخریب خاک منطقه بر اثر فرسایش آبراهه ای شود ودر نتیجه آن می توان حفاظت از گونه
های گیاهی ومدیریت بهینه منابع خدادادی موجود در منطقه به ویژه خاک حاصلخیز را در
اراضی حاشیه ای آبراهه شاهد بود و در بخش مرتع تخریب پوشش گیاهی
بر اثر عوامل طبیعی و غیر طبیعی افزایش یافته است، لذا نیاز به حفاظت و قرق عرصه
و سایر عملیات اجرایی دارد.
احیای پوشش گیاهی منطقه و به تبع آن میتواندموجبات بهبود واحیاء شرایط زیستی منطقه شود.
بهرهبرداري مناسب از منابع آب، خاک و گياه در راستاي استفاده بهينه و پايا از اين منابع گردیده و از اين طريق ميتوان زمينه مشارکت كليه ساكنين حوضه به منظور دستيابي به توسعه اجتماعي– اقتصادي- فرهنگي و در نهايت توسعه پايدار حوضه آبخيز را فراهم نمود.
نیمی از سطح اراضی حوزه آبخیز آق اولر را مراتع در بر گرفته است. سطح مراتع حوزه آبخیز آق اولر به لحاظ گستردگی نسبت به سایر کاربری ها کمی وسیع تر بوده و تامین کننده علوفه دام در فصل بهره برداری می باشد.
اجرای این پروژه می تواند باعث ظرفیت
سازی و ارتقاء آگاهی برای ساکنین حوزه آبخیز شود بطوریکه با اثرات مثبت حفاظت خاک
و حفظ واحیاء پوشش گیاهی آشنا خواهند شدواین می تواند افزایش دانش عرصه نشینان را
در پی داشته باشد.
در حال حاضر
اقدام خاصی صورت نگرفته است ولی در نظر است در سالهای ابتدایی اجرای
پروژه ، پس از اینکه اثرات مطلوب این عملیات در کنترل سیل ، ممانعت از انتقال رسوب
به پایین دست ، تقویت پوشش گیاهی ، افزایش دبی چشمه های پایین دست و ...بررسی و
مشاهده گردید از طریق اداره آموزش اداره کل متبوع نسبت به ظرفیت سازیها و ارتقاء
آگاهی اقدامات جدی صورت پذیرد.
در كل حوضه آبخیز آق اولر، 201 نفر جمعیت فعال اقتصادی وجود دارد. در این منطقه طرحهای آبخیزداری از جمله گابیون بندی به جهت جلوگیری از سیل و رسوبات آن، احداث سد سبک چوبی، بذر پاشی و قرق مراتع صورت گرفته و مشارکت مردم در این طرحها نسبتا قابل توجه بوده است.
از جمله آثار احداث سازه های آبخیزداری میتوان به کنترل فرسایش،
افزایش پوشش گیاهی از طریق افزایش سطح مراتع و افزایش بهره وری دامداری و اثرات
اقتصادی آن چه بطور مستقیم و چه غیرمستقیم اشاره کرد .
اجرای پروژه هایی از این دست
می تواند ضمن ایجاد انگیزه برای ساکنین در صورت حمایت های سایر نهادها موجب بهبود
سرمایه های اجتماعی نظیر ایجاد و ساماندهی تشکلها، آموزش، ارتقاء آگاهی گردد که
ماحصل آن راه اندازی تشکلها وتعاونی ها خواهد بود.
فرسایش خاک به عنوان تهدیدی جدی
برای منابع آب و خاک در حوضه های آبخیز کشور محسوب میشود که سوء مدیریت اراضی
منجر به تشدید آن میشود. این عامل ضمن هدررفت خاک و تولید رسوب، باعث از بین رفتن
شرایط اکولوژیکی مناسب برای زندگی موجودات نیز میگردد. مطالعات فرسایش و رسوب به منظور
دستیابی به نتایج کمّی و راهکارهای اجرایی کنترلکننده فرسایش و عوامل تاثیرگذار
بر آن و در نهایت کنترل سیلاب و رسوب انجام میشود. با شناسایی نوع فرسایش و نقاط
رسوبخیز منطقه مورد مطالعه و احداث سازههای کنترل کننده جریانهای سیلابی میتوان
تا حد زیادی تبعات این رویدادهای طبیعی را به حداقل رساند. رخداد سیل بهعنوان یکی
از مهمترین بلایای طبیعی در کشور مطرح است که اغلب در اثر بارندگی شدید، آب شدن
برفها و طغیان رودخانهها جاری میشود. اگرچه سیل یک حادثه طبیعی تلقی میشود، اما
میتوان با عملیات حفاظتی از شدت اثرات تخریبی آن کاست.
باعنایت به محدوده اجرای طرح وهمچنین
دانش بومی ساکنین به ضرس قاطع می توان عنوان نمود که اجرای پروژه های کنترلی
به ویژه در زمینه خاک می تواند امنیت شغلی واقتصادی را که موجب تهدید کشاورزی
منطقه شده است تضمین نماید .ضمنا همین ساکنین بومی بنوعی می توانند نقش مروج را
برای مناطق پایین دست در ارتقاء بهره وری و افزایش درآمد ایفا نمایند .
اجرای پروژه های کنترل
سیل و رسوب با حفظ آب و خاک که مهمترین سرمایه این مناطق است وهمچنین کاهش تهدیدات
زیست محیطی بر روی مشاغلی از قبیل دامداری وکشاورزی میتواند اثرات اقتصادی –
اجتماعی و فرهنگی مثبتی بر روی جوامع محلی داشته باشد .
فرسایش خاک به عنوان تهدیدی جدی برای منابع آب و خاک در حوضه های آبخیز کشور محسوب میشود که سوء مدیریت اراضی منجر به تشدید آن میشود. این عامل ضمن هدررفت خاک و تولید رسوب، باعث از بین رفتن شرایط اکولوژیکی مناسب برای زندگی موجودات نیز میگردد. مطالعات فرسایش و رسوب به منظور دستیابی به نتایج کمّی و راهکارهای اجرایی کنترلکننده فرسایش و عوامل تاثیرگذار بر آن و در نهایت کنترل سیلاب و رسوب انجام میشود. با شناسایی نوع فرسایش و نقاط رسوبخیز منطقه مورد مطالعه و احداث سازههای کنترل کننده جریانهای سیلابی میتوان تا حد زیادی تبعات این رویدادهای طبیعی را به حداقل رساند. رخداد سیل بهعنوان یکی از مهمترین بلایای طبیعی در کشور مطرح است که اغلب در اثر بارندگی شدید، آب شدن برفها و طغیان رودخانهها جاری میشود. اگرچه سیل یک حادثه طبیعی تلقی میشود، اما میتوان با عملیات حفاظتی از شدت اثرات تخریبی آن کاست.
کنترل سیل و رسوب در مناطق ییلاقی آق ولر تالش 1404
سال شروع 1403
نوع اقلیم حوزه ارتفاعات کوهستانی می باشد
· نوع خاک: خاكهاي رده انتيسول - عمدتا با بافت لوم رسی
شنی
· وضعیت پایداری خاک: متوسط
حداقل،متوسط و حداکثر ارتفاع حوضه به ترتیب
برابر برابر 846، 2156 و 3227 متر است. مسير
اصلي دسترسي به حوضه بعد از رسیدن به شهرستان تالش و با طی مسافت 32 کیلومتر از این
شهرستان از سمت شمال غربی وارد حوضه می شود.
غالبا مرتع است.
حوضۀ فوق یک حوضۀ کوهستانی است که بیشتر منابع آبی آن مربوط به بارشهایی (برف ، باران ، ... ) است که به
طرق مختلف در حوضه نازل می گردد و این بارشها در فصول سرد سال (اواخر پاییز و
زمستان) بصورت برف می باشد که با ذوب تدریجی و نفوذ آب در خاک باعث افزایش ذخایر
زیر زمینی و پر آبی چشمه ها می گردد.
بر اساس آمار نرخ بیکاری
در حوضه مورد مطالعه از نرخ بالایی تبعیت میکند و با ادامه روند این نرخ افزایش
مهاجرت قابل پیشبینی خواهد بود. عدم سرمایهگذاری در سایر بخشهای اقتصادی، ثابت
بودن مساحت اراضی زراعی منطقه در سالهای گذشته و افزایش نیروی جوان و جمعیت شاغل
باعث بازده نزولی در تولید محصولات زراعی، و دامی نسبت به نیروی کار شده است که
معضل اقتصادی بنام بیکاری پنهان را بوجود آورده که این معضل خود را در قالب پایین
بودن درآمد سرانه نسبت به فعالیتهای کشاورزی در منطقه نمایان کرده است.
برنامه ریزی برای استفاده بهینه از اراضی موجب میشود تا ضمن حداکثر
بهره بروری از زمین، منابع طبیعی برای استفاده آیندگان نیز محفوظ بماند.
در زیر حوزه آق اولر در برخی از زیر حوزه ها وجود شیب بالا و همچنین وجود سرشاخه های اصلی مسیلهای آبی در بسیاری از مناطق با مشکلات عدیده ای همچون کف و کنار شویی مشاهده می گردد.
عامل اصلی فرسایش در حوضه شیب زیاد و جریان آب با سرعت زیاد
بر روی خاک بستر و کناره و درنتیجه ایجاد فرسایش در این مواضع میباشد. با توجه به
اهمیت و ضرورت حفظ کرانه های این آبراهه ها به منظور حفظ اراضی با ارزش موجود در
کنار آنها، تثبیت پلان رودخانه، جلوگیری از فرسایش شدید در این نوع آبراهه ها،
کاهش ورود رسوبات به رودخانه و جلوگیری از وقوع پدیده هایی همچون پشته های رسوبی و
... میباشد.
میتوان حفظ مناسبات توليد حوضه به منظور بهرهگيري اقتصادي ساکنان و بهرهبرداران، اشتغالزايي و پيشگيري از روند بيکاري و مهاجرت براي مشاغل کاذب بين اهالي روستايي، پيشگيري از بروز سيل و تخريب منابع طبيعي و کاهش مشکلات مربوط به اجراي پروژههاي آبخيزداري در موعد مقرر و همچنين دستيابي به راهکارهاي مناسب در فعاليتهاي اقتصادي کشاورزي- دامداري و ساير فعاليتهاي توليدي را بيان نمود.
اجرای عملیات بیولوژیک و مکانیک آبخیزداری
شرح عملیات اجرایی پیشنهادی در واحد A1 شامل موارد زیر است:
بند گابیونی و ملاتی · بند چپری تک قلو · عملیات کپه کاری · محیط محدوده حصارکشی برای قرق
تثبيت آبراهه ها و جلوگيري از
خروج رسوبات. (با اجرای عملیات مکانیکی آبخیزداری )
جلوگيري از وارد شدن خسارت سيلاب به مراكز مسکوني حوضه و اراضي كشاورزي و باغي آن.(با اجرای عملیات مکانیکی آبخیزداری )
ايجاد زمينهاي مناسب براي توسعه و تقويت پوششگياهي و نيز تبديل محدوده اين سازهها به تفرجگاهي مناسب براي اهالي منطقه.(با اجرای عملیات بیولوژیکی آبخیزداری )
تغذيه آب سفرههاي زيرزميني، چاه ها و قنوات محدوده حوضه و جلوگيري از خارج شدن قسمتي از منابع آبي سيلاب ها.(با اجرای عملیات مکانیکی آبخیزداری )
از آنجاییکه
پروژه های آبخیزداری ، پروژه های زیربنایی و اساسی محسوب می گردند بنابراین اگر
براساس هرکدام از هر چهار معیاریاد شده (علمی ، انسانی ، اقتصادی و اجتماعی
) مورد ارزیابی قرار گیرد نتیجه قابل قبول ، مثبت و و رضایتبخشی را خواهد
داشت . امروزه آثار نتایج مثیبت این ارزیابی را می توان در کنترل سیل و رسوب ، در
کاهش اثرات فرسایش آبی ، در ارتقاء و رونق اقتصادی و معیشـت عرصه نشـینان و
درنهایت پایداری سرزمین ومنابع طبیعی منطقه ملاحظه نمود . در یک جمعبندی از
مهمترین معیارهای اثر گذار دراین پروژه ، می توان به موارد زیر اشاره کرد.
|
1-افزایش نفوذ آب به داخل زمین و
تقویت سفره آب زیرزمینی 2- حفاظت از اراضی بالادست و بویژه حاشیه ای آبراهه در مقابل
فرسایش 3- کنترل سیل و رسوب و جلوگیری از آثار جبران ناپذیر مالی و
حتی جانی آن
|
.
در
اجرای این طرح بجز شرکت مشاور ناظر و شرکت پیمانکاری طرف قرارداد ( که از
شرکت های خصوصی بشمار می روند ) ، سازمان مردم نهاد یا گروه خاص غیر دولتی
مشارکت نداشته است
صرفا
اداره آبخیزداری و حفاظت خاک اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان
مسئولیت اجرای پروژه را بعهده داشته و هیچ ارگان یا نهاد دولتی دیگر ، دراجرای
این طرح مشارکت نداشته است .
در
اجرای این پروژه منحصرا اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداري استان نقش تامین اعتبار
، اجرا نظارت و نهایتا پایش از طریق اداره کنترل سیلاب و آبخونداری بعهده
داشته و یا خواهد داشت .
اثرات اقتصادی – اجتماعی ( از جمله فرهنگی)
1- افزایش بهره وری دامداری و اثرات اقتصادی آن
2-در
حوضه مورد مطالعه ساکنین به فعالیتهای زراعی، باغی نیز مشغول میباشند که تثبیت سفره های آب زیرزمینی باعث رونق آن میشود
بهبود وضعیت منابع طبیعی و آبخیزداری
بهبود وضعیت پوشش گیاهی، و کاهش میزان فرسایش خاک در حوضه قابل ذکر است.
دراثر اجرای این پروژه در مناطق خارج از محـدوده طرح نیز اثرات مثبت ومطلوبی بدست آمده است که در زیر به آن اشاره خواهد شد :
-دراثر اجرای این پروژه در مناطق مجاور و پایین دست ضمن کنترل سیل ، افزایش حجم سـفره آب زیرزمینی و درنتیجه افزایش آب دهی چشمه ها و استمرار در آبدهی آبراهه ها اتفاق خواهد افتاد
به اعتقاد شما آیا بهترین تجربیات/ دانش بومی که پیشنهاد نموده اید اثر مثبتی بر کاهش تخریب سرزمین دارد؟ تخریب سرزمین به عوامل انسانی و یا طبیعی اطلاع می شود که در دراز مدت موجب کاهش قابلیت تولید خاک می گردند
به اعتقاد شما آیا بهترین تجربیات/ دانش بومی که پیشنهاد نموده اید اثر مثبتی بر حفظ تنوع زیستی دارد؟
به اعتقاد شما آیا بهترین تجربیات/ دانش بومی که پیشنهاد نموده اید اثر مثبتی بر تعدیل و یا سازگاری با اثرات تغییر اقلیم دارد؟ منظور از تغییر اقلیم در این سند کلیه اقداماتی است که موجب کاهش انتشار کربن اتمسفری و یا افزایش ترسیب یا ذخیر کربن در پوشش گیاهی و خاک می گردد. توسعه پوشش گیاهی از اقدامات شاخص ترسیب کربن در بخش منابع طبیعی می باشد.
به اعتقاد شما آیا بهترین تجربیات/ دانش بومی که پیشنهاد نموده اید اثر مثبتی بر ارتقاء تاب آوری عوامل انسانی و طبیعی مرتبط دارد؟ منظور از تاب آوری قابلیت حفظ کارکرد سیستم در مواجه با یک شوک و یا ننش ناشی از عوامل اقلیمی و یا انسانی می باشد.
.
- با ابا اجرای سازه های مکانیکی در زمان بروز سیلاب با به تله افتادن رسوبات
پشت سازه ها، آب تقریبا زلال از آبراهه ها وارد زهکش اصلی شده و در حدود 2 تا
3 برابر اثر تخریبی جریان گلی بر مناطق مسکونی، زیرساخت های روستایی و شهری و
سایر تاسیسات پایین دست کاهش می یابد.
فعلا
خیر ولی قابلیت بسط دادن در دیگر مناطق استان را دارد .
خیر
محلی
کدام شهر و شهرها
سایر استانها(کدام استان و استانها)
خاور میانه (کدام کشور یا کشورها)
سایر کشورهای نقاط جهان(کدام کشور یا کش.رها)
تاثیر
این قبیل پروژه ها بر روی منابع انسانی از اهمیت وتاثیر بالایی برخوردار است زیرا
این طرح ها که باعث تثبیت خاک منطقه می شوند موجب کاهش وپیشگیری از مهاجرت عرصه
نشینان خواهند شد و افزایش ضریب اعتماد به نفس جوامع محلی را از طریق بهبود شرایط
معیشتی به دنبال خواهند داشت لذا مهمترین درس اموخته مثبت ناشی از اجرای این پروژه
بهبود وضعیت منابع انسانی از حیث معیشت وپایداری می باشد.
اجرای این پروژه موجب
بهبود وضعیت مالی از 2منظر خواهد بود که میتوان این موضوع را اینگونه بیان کرد که
در صورت عدم اجرای پروژه تاثیر منفی اثرات فرسایش خاک بر روی منابع طبیعی ومنابع
مالی منطقه موجب افزایش هزینه زندگی دراین مناطق میگردد اما در صورت اجرای این طرح
وضعیت مالی عرصه نشینان بدلیل رونق دامداری وکشاورزی در منطقه مثبت خواهد بود که
میتوان گفت در صورت هزینه کرد این پروژه در عرصه های حساس به فرسایش جنبه های مالی
آن یعنی هزینه به فایده مقرون به صرفه می باشد.
اجرای این طرح موجب
بدست آمدن نتایج فنی ودرس آموخته های زیر شده است :
1-تاثیر فوری وکوتاه
مدت پروژه ونتیجه گرا بودن طرح در بلند مدت.
2-تجمیع چند فعالیت در
فرایند اجرایی پروژه.